TÁC HẠI CỦA CHÈ VẰNG VÀ NHỮNG RỦI RO KHI DÙNG SAI CÁCH

Chè vằng là loại cây thân bụi, thường mọc hoang nhiều ở các vùng núi và trung du phía Bắc nước ta.

1. Đặc điểm cây chè vằng 

Chè vằng, còn gọi là chè cước man, cẩm văn, cẩm vân hay mỏ quạ, có tên khoa học là Jasminum Subtriplinerve Blume, là một loại cây thân thảo, là một loại dược liệu quý thuộc họ nhài (Oleaceae). Lá chè mọc đối xứng hình bầu dục, đầu lá có hình mũi mác, gốc tròn. Hoa mọc thành từng chùm, quả khi chín sẽ có màu đen. 

Trong Đông y, chè vằng có vị đắng, tính mát có tác dụng kháng sinh và chống viêm. 

Lá và hoa chè vằng 

2. Các tác hại của chè vằng 

Chè vằng có nhiều lợi ích, nó cũng không chứa độc tính. Theo các chuyên gia, hầu hết tác dụng phụ của chè vằng đến từ việc sử dụng sai cách hoặc quá nhiều.

Dưới đây là một số tác hại của chè vằng đối với sức khỏe, hãy cùng OCOP Store đi tìm hiểu nhé: 

2.1. Rối loạn nhu động ruột và dễ gây táo bón

Thành phần đắng trong chè vằng có tác dụng kích thích hệ tiêu hóa nhẹ, nhưng nếu dùng nhiều có thể khiến nhu động ruột hoạt động bất thường, gây đầy bụng, táo bón hoặc tiêu chảy.

2.2. Hao hụt dưỡng chất cần thiết

Chè vằng có tính lợi tiểu, khiến cơ thể bài tiết nhiều nước và khoáng chất hơn bình thường. Nếu dùng liên tục, người uống dễ thiếu kali, natri và các vi chất thiết yếu, mất cân bằng điện giải làm cơ thể mệt mỏi, hoa mắt, khô miệng.
Vì vậy, không nên dùng chè vằng thay hoàn toàn nước lọc, đặc biệt với người lao động nặng hoặc người đang trong giai đoạn phục hồi sức khỏe.

2.3. Tắc sữa ở phụ nữ sau sinh do nhầm lẫn loại hoặc lạm dụng

Tác dụng lợi sữa của chè vằng chỉ xảy ra khi dùng đúng loại vằng sẻ (lá nhỏ) và đúng liều lượng. Phản tác dụng tắc sữa, mất sữa xảy ra vì hai lý do chính:

• Nhầm lẫn chủng loại: Nếu mẹ sau sinh dùng nhầm vằng trâu (lá to), loại này có độc tính nhẹ, sẽ gây tác dụng ngược, dẫn đến tắc tia sữa hoặc mất sữa hoàn toàn. Việc phân biệt đúng loại chè vằng là cực kỳ quan trọng.
• Uống quá đặc/quá liều: Chè vằng có tính lợi tiểu. Dùng quá đặc hoặc quá liều có thể gây mất nước cho cơ thể. Khi cơ thể thiếu nước, tuyến sữa hoạt động kém, dẫn đến sữa về ít dần hoặc dễ bị tắc.

Lời khuyên: Các mẹ nên dùng chè vằng sẻ loãng, với liều lượng vừa phải (tối đa 2-3 ly/ngày) và đảm bảo uống đủ nước lọc.

2.4. Hạ huyết áp quá mức

Chè vằng có chứa hoạt chất flavonoid và alcaloid tự nhiên có tác dụng giãn mạch máu và tăng lưu thông tuần hoàn, nhờ đó giúp hạ huyết áp ở người bị cao huyết áp.

Tuy nhiên, chính cơ chế giãn mạch – giảm sức cản thành mạch này khiến người huyết áp thấp khi uống chè vằng thường xuyên có thể bị tụt huyết áp quá mức, gây hoa mắt, chóng mặt, buồn nôn hoặc ngất xỉu.

Lời khuyên: Người có huyết áp thấp, thiếu máu, hoặc thường xuyên chóng mặt không nên uống chè vằng.

2.5. Gây quá tải cho thận

Theo Đông y, chè vằng tính mát, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc và lợi tiểu.Tính lợi tiểu mạnh của chè vằng khiến thận phải làm việc liên tục để lọc và đào thải nước. Việc dùng lâu dài, đặc biệt là uống đặc hoặc thay nước lọc bằng chè vằng, có thể gây quá tải cho thận, khiến chức năng lọc kém, tăng nguy cơ viêm hoặc sỏi thận.

Lời khuyên: Uống chè vằng vừa đủ, không quá 500–700ml/ngày và nên bổ sung nước lọc song song để bảo vệ thận.

3. Những ai không nên uống chè vằng

Để tránh gặp phải tác hại của chè vằng, người dùng cần đặc biệt lưu ý rằng không phải ai cũng phù hợp để sử dụng loại thảo dược này.

Phụ nữ mang thai không nên uống chè vằng

4. Lưu ý khi sử dụng chè vằng

Để tận dụng tối đa lợi ích và phòng tránh tác hại của chè vằng, bạn cần lưu ý:

• Phân biệt chủng loại: đảm bảo chỉ sử dụng vằng sẻ (loại lá nhỏ, vị đắng nhẹ) để lợi sữa và thanh nhiệt. Tuyệt đối tránh nhầm lẫn với vằng trâu.

• Liều lượng hợp lý: Chỉ nên uống với liều lượng vừa phải (khoảng 20 – 30 gram khô với 1 lít nước uống mỗi ngày)

• Không uống thay nước lọc: Uống chè vằng xen kẽ với nước lọc để tránh tình trạng mất nước và rối loạn điện giải.

• Chè vằng sau khi phơi khô cần bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát để tránh tình trạng ẩm mốc. Tuyệt đối không sử dụng những lá chè đã mốc vì có nguy cơ gây bệnh.

• Không nên uống chè vằng khi bụng đói vì sẽ gây tình trạng nôn nao, cồn ruột khó chịu.

>>> Mua cao chè vằng cô đặc Mai Thị Thủy tại OCOP Store

5. Kết luận

Chè vằng là một thảo dược quý với nhiều lợi ích như thanh nhiệt, giảm cân, lợi sữa. Nếu lạm dụng hoặc dùng sai cách có thể dẫn đến các tác hại của chè vằng gây rối loạn tiêu hóa, hạ huyết áp, mất sữa và ảnh hưởng đến thận.

Hãy sử dụng chè vằng đúng liều lượng, đúng đối tượng và đúng thời điểm, để đạt hiệu quả tối ưu mà không gây hại cho sức khỏe.

6. Nguồn tham khảo 

Thu Hoang (2023), 5 tác hại của chè vằng và 3 đối tượng không nên uống, Bazaarvietnam, https://bazaarvietnam.vn/tac-hai-cua-che-vang/

Những ai không nên uống chè vằng và những lưu ý khi dùng chè vằng (2025), Medlatec, https://medlatec.vn/tin-tuc/nhung-ai-khong-nen-uong-che-vang-va-nhung-luu-y-khi-dung-che-vang